تنفس عملی است که با دم وبازدم یعنی مبادله ی اکسیژن و دی اکسید کرین در بدن شکل می گیرد. شاید تنفس عملی بدیهی و آشکار به نظر برسد ولی عمدتا فعالیتی نهانی است و چنان یا حیات ما پیوند خورده که غالبا متوجه آ ن نمی شویم . خاصه به این دلیل که با فعالیت های دیگری ازقبیل راه رفتن حرف زدن یا خوردن همراه است . ما از وجود  اعمال بسیاری با ریتمی منظم در بدن صورت میگیرند بی اطلاعیم . اعمالی مانند : چرخه منظم دستگاه گوارش، دوره های خواب وبیداری ، گردش موزون خون در بدن وگردش موادی که از غدد لنفاوی ترشح می شوند و تنفس هم درست همانند این اعمال است . تنفس دقیقا ماند ضربان قلب ، در سطح اندامهای داخلی صورت میگیرد ، ولی درست بر عکس قلب ، عضلات و قسمتهای معینی از استخوان ها و مفاصل را نیز درگیر می کند . تنفس را نمی توانیم از این اندامها منفک کنیم . بنابراین از طریق برقراری ارتباط بین دو سطح صورت می گیرد : سطح اندامها و سطح حرکات . از این رو تنفس عملی است قابل کنترل .گرچه مدیریت سیستم عصبی بر یکی از این دو سطح محدودیت هایی را اعمال می کند .

علاوه بر این عمل تنفس تاثیرات متقابل بین این دو سطح را امکان پذیر می سازد یعنی از یک سو عملی است عمدتا ناخود آگاه و غیر ارادی که بر روی رفتارها و هیجانات ما تاثیر می گذارد وهمزمان از آنها تاثیر می پذیرد . از سوی دیگر عملی است که افراد می تواند  آگاهانه و ارادی از طریق ایجاد تغییر در نحوه تنفس به شیوه های گوناگون آن را تحت تاثر قرارداده و در بسیاری از سطوح مختلف به نتایج چشمگیری دست پیدا کنند.

تنفس داخلی و تنفس خارجی

هدف ثابت و تغییر ناپذیر تنفس ، اکسیژن رسانی به خون است . یاخته های موجود در بافت های بدن نیازمند اکسیژن هستند تا بتواند به درستی انجام وظیفه کنند . اکسیژن مورد نیاز آنها ، ابتدا از ریه ها و قلب به سرخرگ می رسد وسپس از طریق خون سرخرگی وتوسط سرخرگ به بافت ها حمل میشود:

  • انتقال هوای سرشار از اکسیژن از خارج به ریه ها
  • انتقال خون سرشاری از دی اکسید کربن از بافت ها به ریه ها

تبادل گازی توسط مویرگ های غشای آلوئولی انجام می شود. هوا از خارج واز طریق ریه ها وارد بدن می شود و سپس با میزان 12 تا 15 بار تنفس در هر دقیقه خارج می شود. به این پدیده تنفس خارجی یا فقط تنفس می گویند که در سطح ریه ها صورت می گیرد.

رابطه تنفس خارجی وتنفس داخلی

از آنجا که اکسیژن نمس تواند در بدن ذخیره شود لذا تنفس فعالیتی الزامی شبانه روزی و بدون لحظه ای توقف است . با وجود این عمل دم وبازدم صرفا براساس نیاز بدن به اکسیژن انجام نمی شود، بلکه در خدمت اهداف یا شرایط دیگری هم هست . ذکر چند نمونه از موقعیت هایی که می توان در تنفس تغییر ایجاد کرد این مطلب را روشن خواهد نمود:

  1. همراه شدن تنفس با فعالیتی دیگر
  2. ایجاد تغییر در هیجانات
  3. ایجاد تغییر در میزان کشش بدن ویا در جهت رها سازی آن
  4. توام شدن با احساس لذت یا درد یا تعدیل ان
  5. فعال کردن اندامهای مختلف بدن
  6. شدیدتر باز کردن یا بستن قفسه سینه
  7. افزایش یا کاهش خمیدگی در ستون فقرات
پیشنهاد می کنیم بخوانید :   سوزش معده،مهمان ناخوانده

بدیهی است که هیچ یک از اهداف فوق ارتباط مستقیمی با اشباع شدن خون از اکسیژن ندارد . تعداد زیادی از این فعالیت ها را می توان همزمان انجام داد. مثلا فرد می تواند در همان حال که فلوت می نوازد همزمان نت موسیقی را دنبال کند دم بگیرد و اکسیژن رسانی به خون را انجام بدهد. بدین ترتیب شکافی کم وبیش آگاهانه و ارادی میان اکسیژن رسانی به خون ودم و بازدم ایجاد می شود .از طرف دیگر می توانید تنفس رابا کمک گرفتن از ساختارهای دیگری غیر از مجاری عبور هوا نیز تمرین کنید.این کار ممکن است به اختلاف فشار میان قفسه سینه وشکم منجر شود.

رابطه تنفس خارجی وتنفس داخلی
رابطه تنفس خارجی وتنفس داخلی

یادگیری تنفس

همیشه شنیده اید که می گویند نیازی نیست چگونگی تنفس کردن را بیاموزید بلکه تنفس فقط انجام میشود در نتیجه در اغلب فعالیت ها (حتی در انواع پیچیده و دشوار آن)نیز احتمالا با فقدان کامل آموزش تنفس مواجه هستیم  . زیرا تنها تنفس خود به خودی است که به خوبی و هماهنگ با حرکات صورت خواهد گرفت . با وجود این در دیگر فعالیتها نظیر یوگا آموزش تنفس خود موضوع فرایند آموزشی کامل است .

مسلما جنبه اکسیژن رسانی به خون واندامهای داخلی است که خود به خودی انجام میشود و نیازی به آموختن ندارد .می توانید مشغول فعالیت های جسمانی باشید و همچنان شکل تنفس طبیعی وخودانگیخته راحفظ کنید . اما فارغ از نیاز آنی بدن به اکسیژن تکنیک های تنفسی بسیار متنوعی داریم که همواره خود به خودی نیستند .اکثر حرکات مهم در بدنسازی های سنتی سبک های بسیار خاص تنفسی را دنبال می کنند که از نسل های قبل به ارث برده اند. این روشها به هیچ سنت خاصی وابسته نیستند ولی هر یک ارزش یادگیری دارند و در هر شرایطی قابل استفاده و دستیابی اند .

همه دم و بازدم های خود به خودی ما به ظاهر شبیه یکدیگرند با وجود این وقتی به تنفس یک نفر گوش بدهیم، یا به او نگاه کنیم و یا تنفس خودمان را در شرایط مختلف تحت نظر بگیریم و حس کنیم متوجه تغییرات مستمر آن می شویم. تنفس می تواند دیگر قسمت های بدن مانند دنده ها وشکم را نیز تقویت کند به رغم اینکه هوا همیشه وارد ریه ها می شود .

  • تنفس می تواند بسیار ناچیز تقریبا نا محسوس یا زیاد با دامنه قابل ملاحظه و قدرتمند باشد . تنفس می تواند تغییر سرعت یا ریتم بدهد .
  • تنفس می تواند ارادی یا غیر ارادی باشد از فعال به غیر فعال تغییر پیدا کند و مجددا به حالت قبل برگردد.
  • تنفس میتواند بدون صدا یا با صدای بلند باشد.
  • در عین حال تمام اشکال تنفس یک وجه مشترک دارند: همگی شامل حرکت های تغییر ناپذیر (آمدورفت) جریان هوا
  • از طریق دم وبازدم هستند ودرنتیجه یک قطع تنفسی موسوم به آپنه دچار وقفه می شوند .
پیشنهاد می کنیم بخوانید :   مقدمه ای بر آناتومی تنفس

دم

شما مکررا و به طور متوسط در هر دقیقه 12 تا 15 بار هوا را استناق می کنید. به فرایند حرکت هوا از خارج به داخل ریه ها دم می گویند در برخی از تصاویر کتاب حاضر این فرآیند با پیکان هایی نشان داده شده که نماینگر جهت حرکت هوا به درون بدن است . در طول این فرایند بعضی از قسمت های تنه شکم یا دنده ها منبسط می شوند. دم می تواند با دامنه یا حجم های متفاوتی از هوا صورت بگیرد. شما می توانید مقدار هوای بیشتر یا کمتری را استشاق کنید. میزان دم متغیر است . شما می توانید سریع تر یا آهسته تر دم بگیرید و میتوانید سرعت تنفس را افزایش یا کاهش بدهید . دم می تواند با صدای بلند یا کوتاه انجام شود . دم میتواند کمتر فعال باشد یا فعال تر و عمیق تر باشد. برخی از اشکال تنفس می توانند کاملا غیر فعال باشند ودر برخی از روش های تن آرامی مورد استفاده قرار بگیرند. دم ممکن است بیشتر در سطح قفسه سینه یا شکم صورت بگیرد. همچنین امکان دارد بیشتر به سمت جلو یا عقب تنه صورت بگیرد .

بازدم

بازدم فرایندی است که خروج هوا از ریه ها و برگشت آن به محیط خارج را امکان پذیر می سازد .بیشتر اوقات بازدم با خمش یا بسته شدن قسمت هایی از بدن نظیر دنده ها شکم یا ستون فقرات همراه می شود .

بازدم نیز همانند دممیتواند با دامنه یا حجم متفاوتی از هوا انجام شود یعنی می توانید میزان تخلیه هوا از ریهها را افزایش یا کاهش دهید . همچنین سرعت بازدم نیز قابلیت کم یا زیاد شدن دارد می توانید بازدم را تندتر یا بسیار کند تر انجام دهید و عمل تنفس را سرعت ببخشید یا کند کنید .

بازدم را می توان با صدا یا بدن صدا انجام داد که گاهی این عمل با اهداف خاصی مانند آواز خواندن یا صحبت کردن ارتباط پیدا می کند . بازدم معمولا در جریان تنفس آرام غیر فعال است . ولی می تواند فعال یابسیار شدید شود مثل زمانی که مقدار هوای زیادی را از طریق بازدم خارج می کنید . امکان دارد عمل بازدم بیشتر در سطح دنده ها (از طریق فرو افتادن دندهها ) یا در سطح شکم ( از طریق بلند شدن شکم به سمت بالا) همچنین امکان دارد بیشتر به سمت جلو یا عقب تنه صورت بگیرد. آپنه ( از واژه های یونانی به معنی قطع تنفس گرفته شده است و توصیف کننده لحظه ای است که جریان هوا قطع می شود. این وقفه می تواند در هر لحظه تنفس اتفاق افتد.

آپنه (قطع تنفس)

آپنه اغلب در ناحیه قفسه سینه واز طریق به تعلیق درآمدن حرکت نمایان می شود . این وقفه در طول تنفس عادی در زمان تغییر جهت تنفس از دم با بازدم یا بالعکس به طور طبیعی وبه شکل زیر اتفاق می افتد: بعد از دم برای شروع بازدم مکث کوتاهی وجود دارد که تنفس قطع می شود. بعد از بازدم و قبل از شروع دم زمان مکث بدون تنفس طولانی تر است .آپنه های فیزیولوژیکی عموما از نظر زمانی به طور منظم وخودکار اتفاق می افتند و به نیاز بدن برای جذب اکسیژن یا د فع دی اکسید کربن بستگی دارند. اما شما می توانید آگاهانه و ارادی نیز مدت آپنه را تغییر بدهید و زمان آن را طولانی تر یا کوتاه تر کنید. با وجود این نمیتوانید برای مدت زیاد در تنفس خود وقفه ایجاد کنید.زمانی که بدن به حداکثر محدودیت فیزیکی خود برسد تنفس به طور خودکار از سر گرفته می شود . این امکان وجود دارد که آپنه در لحظه آرمیدگی یا در لحظه فعل (مثلا لحظه ای که بعد از یک دم عمیق تلاش می کنید تا هرچه طولانی تر و در حد امکان نفس خود را حبس کنید ) صورت بگیرد. نهایتا باید گفت که آپنه ممکن است در سطح قفسه سینه (تنفس شدید ) یا دزر سطح شکمی (تنفس کوتاه) اتفاق بیفتد.

پیشنهاد می کنیم بخوانید :   به معجزه موسیقی اهمیت دهید
تنفس می تواند موجب حرکت هر یک از قسمت های بدن شود ولی هوا فقط وارد ریه ها می شود

عمل دم و باز دم خواه شکمی باشد و خواه سینه ای تقریبا تمام نواحی تنه را تحت تاثیر قرار می دهد . به همین دلیل می توانید در حین انجام دم و بازدم حرکت قسمت های مختلف بدن را نیز احساس کنید مثلا : هم در قسمت جلویی و هم در قسمت های جانبی دنده ها – قسمت های بالایی و پایینی قفسه سینه – اطراف کمر-  قسمت جلویی شکم (در سطوح مختلف) و به همین دلیل است که صحبت از تنفس درون شکمی ، تنفس درون ترقوه ای ، به طرف پشت وهمچنین به طرف جلوی بدن به میان می آید. البته هوای استنشاق شده حتی در حالت دم خیلی عمیق وارد هیچ یک از دیگر قسمت های بدن  که در حین تنفس به حرکت در می آیند نمی شود غیر از ریه ها که صرفا بخش کوچکی از قفسه سینه را اشغال می کنند . به هر حال حقیقت این است که در پاره ای از روش های تنفس هوا در وهله اول وارد قسمت های مشخصی از ریه ها میشود . مثلا در تنفس بریده بریده و کم عمق که فقط موجب به حرکت درآمدن چند دنده ای ابتدایی می شود هوا با سهولت بیشتری فضای بالایی ریه ها را پر می کند .

گاهی اوقات افراد می گویند: نفس را به درون گردن هدایت کنید. در هر حال در تنفس شکمی هوا ابتدا وارد قسمت انتهایی ریه میشود.گاهی گفته می شود ( نفس را به درون شکم هدایت کنید) هرچند در این حالت نیز هوا به جز ریه وارد قسمت دیگری نمی شود. با توجه به مطالب فوق مهم است که در مورد تعیین محل جریان هوا دچار سردرگمی نشویم و به علت خود عمل تنفس یا روشب که به کار می گیریم محل واقعی ورود هوا یعنی ریه ها را با دیگر قسمت های بدن که هنگام تنفس به حرکت در می آیند اشتباه نگیریم .

دیدگاه خود را بنویسید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. موارد ضروری ستاره زده شده اند *