مرکز مشاوره روانشناسی موسسه امیدان حضور جوان در رابطه با آشنایی هر چه بیشتر مخاطبان با روانشناسی کودک ، توانایی های نوزادان را مرور میکند.

در اواخر سده ی نوزدهم ، ویلیام جیمز اظهار داشت که نوزاد دنیا را به صورت صحنه آشفته از صوت و تصویر تجربه میکند. این انیشه تا اواخر دهه هزار و نهصد شصت رواج داشت. اما اکنون میدانیم که در همان بدو تولد تمام دستگاه های حسی نوزاد فعالند و او کاملا آماده یادگیری درباره محیط جدید خود است. از آنجا که شیرخوارگان قادر نیستند توضیح دهند که چه میکنند و چه می اندیشند ، روانشناسان برای بررسی توانایی آنها به ابداع برخی شیوه های بسیار ابتکاری پرداخته اند. اساس این روش ها ، ایجاد تغییراتی به شیوه خاص در محیط کودک و مشاهده پاسخهای کودک است. برای مثال محققی ممکن است صوت یا نور چشمک زنی را ارائه کند و آنگاه ببیند که ضربان قلب کودک تغییر میکند یا سرش را بر میگرداند و یا محکمتر به پستانک مک میزند یا نه. در بعضی موارد ، پژوهشگر دو محرک را همزمان ارائه میکند تا ببیند آیا کودک به یکی از آنها مدت طولانی تری نگاه میکند یا نه. نگاه طولانی تر به یکی از دو محرک ، دلالت بر آن دارد که کودک توانسته است محرک ها را از هم متمایز سازد و یکی را بر دیگری ترجیح دهد. در این قسمت ، برخی یافته های پژوهشی در مورد توانایی های نوباوگان را با بررسی های مربوط به بینایی شیرخواره ها مقایسه میکنیم.

در اواخر سده ی نوزدهم ، ویلیام جیمز اظهار داشت که نوزاد دنیا را به صورت صحنه آشفته از صوت و تصویر تجربه میکند. این انیشه تا اواخر دهه هزار و نهصد شصت رواج داشت. اما اکنون میدانیم که در همان بدو تولد تمام دستگاه های حسی نوزاد فعالند و او کاملا آماده یادگیری درباره محیط جدید خود است. از آنجا که شیرخوارگان قادر نیستند توضیح دهند که چه میکنند و چه می اندیشند ، روانشناسان برای بررسی توانایی آنها به ابداع برخی شیوه های بسیار ابتکاری پرداخته اند. اساس این روش ها ، ایجاد تغییراتی به شیوه خاص در محیط کودک و مشاهده پاسخهای کودک است. برای مثال محققی ممکن است صوت یا نور چشمک زنی را ارائه کند و آنگاه ببیند که ضربان قلب کودک تغییر میکند یا سرش را بر میگرداند و یا محکمتر به پستانک مک میزند یا نه. در بعضی موارد ، پژوهشگر دو محرک را همزمان ارائه میکند تا ببیند آیا کودک به یکی از آنها مدت طولانی تری نگاه میکند یا نه. نگاه طولانی تر به یکی از دو محرک ، دلالت بر آن دارد که کودک توانسته است محرک ها را از هم متمایز سازد و یکی را بر دیگری ترجیح دهد. در این قسمت ، برخی یافته های پژوهشی در مورد توانایی های نوباوگان را با بررسی های مربوط به بینایی شیرخواره ها مقایسه میکنیم.

بینایی نوزاد

نوزادان از دقت بینایی کمی برخوردارند ، بسیار نزدیک بین اند و توانایی آنها در تغییر نقطه تمرکز چشم محدود است.با این همه دید کودکان در دوسالگی به خوبی دید بزرگسالان می شود. نوزادان به رغم نارسایی بینایی ، وقت زیادی را فعالانه صرف نگاه کردن به اطراف خود میکنند. آنها به شیوه منظمی جهان اطراف خود را از نظر میگذرانند و هر وقت شی یا تغییری در میدان بینایی آنها پدیدار شود ، مکث میکنند . نوزادان مخصوصا مجذوب قسمت هایی از محیط خود می شوند که از بیشترین تضاد برخوردارند. مانند لبه های اشیا . آنها به جای وارسی کل شی چنانکه شیوه بزرگسالان است ، به قسمتی از آن نگاه میکنند که بیشترین لبه ها را دارد. نوزادان ، طرحهای پیجیده را نیز بر طرح های ساده و طرحهای انجنادار را بر طرح های متشکل از خطوط مستقیم ترجیح میدهند.

پیشنهاد می کنیم بخوانید :   چطور به کودکان پول تو جیبی دهیم

هرچند نوباوگان به جست و جو ر چهره مراقبان خود علاقه مندند ، تحقیقات نشان داده است که آنها صرفا مجذوب چهره نمی شوند بلکه مجذوب خصوصیاتی از قبیل خط های منحنی ، حرکت و پیچیدگی می شوند.

امکان اینکه رجحان ذاتی  و نا آموخته ای برای چهره انسان وجود داشته باشد در ابتدا توجه زیادی بر نیانگیخت. تحقیقات بعدی نشان داد که نوزادان صرفا مجذوب چهره آدمی نشوند بلکه مجذوب خصوصیات برانگیزنده از قبیل خط های منحنی ، تضاد زیاد ، لبه های جالب و حرکت و پیچیدگی می شوند که همه در چهره آدمی دیده میشوند. نوزادان بیشتر به خطوط پیرامونی چهره نگاه میکنند ، با این حال تا دوماهگی توجه آنها بیشتر بر اجزای چهره از قبیل چشم ، بینی و دهان متمرکز می شود. در این مرحله ، والدین ممکن است با خشحالی متوجه شوند که نوزاد شروع به برقراری برتباط چشمی کرده است.

شنوایی نوزاد

نوزادان در برابر صدای بلند یکه میخورند. و علاوه بر این ، سرشان را به سوی منبع صدا بر میگردانند. نکته جالب آن است که پاسخ گرداندن سر در حدود شش هفتگی ناپدید می شود و تا سه یا چهار ماهگی یعنی شروع مرحله جست و جوی چشمی منبع صدا ، دیده نمی شود. ناپدید شدن موقت پساخ گرداندن سر ، احتمالا نشان دهنده گذر رشد از مرحله پاسخ بازتابی و تحت کنترل منطقه زیر قشری مغز ، به مرحله کوشش ارادی برای یافتن منبع صداست. در چهار ماهگی ، کودکان حتی در تاریکی هم دست خود را در جهت منبع صدا حرکت میدهند. در شش ماهگی ، کودکان به صداهایی که با مناظر جالب همراه باشند ، توجه فراوان نشان می دهند و می تواند محل صدا را دقیق تر مشخص کنند. پیشرفت این توانایی با ورود به سال دوم زندگی نیز همچنان ادامه می یابد.

نوزدادان تفاوت بین صداهای شابه را از قبیل دو صوت که روی مقیاس موسیقی فقط یک نت با هم تفاوت دارند نیز در میابند. و صدای انسان را از صداهای دیگری تمیز می دهند. در کنار این ، نوزادان میتوانند خصوصایت متنوع گفتار انسانی را نیز تمیز دهند. برای مثال ، نوباوه یک ماهه میتواند صداهای مشابه مانند پا و با را از یکدیگر تمیز دهد. نکته جالب اینکهبرخی از اصدات گفتار از نوباوگان بهتر از بزرگسالان از هم تمیز میدهند.همان صداهایی که بزرگسالان آنها را به عنوان اصوات همانند می شوندند. دیرا در زبان مادریشان تمایزی بین آنها وجود ندارد. برای مثال را و لا در زبان انگلیسی صداهای مجزایی هستند ولی در زبان ژاپنی نمی توانند آنها را از هم تمیز دهند.

با رسیدن کودک به شش ماهگی ، اطلاعات او درباره زبان به حدی رسیده است که میتواند اصواتی را که در زبانش رابج نیستند بکار نبرد. بنابراین به نظر می رسد نوزاد آدمی با برخی ساز و کارهای ادراکی همخوان با وبژگی های گفتاری انسان به دنیا می آید، همان سازوکارهایی که او را در فراگیری زبان یاری می دهد.

پیشنهاد می کنیم بخوانید :   چگونه با مشاوره مشکلات خانوادگی خود را حل کنیم؟
مشاوره کودک

چشایی و بویایی نوزاد

نوزادان اندکی پس از تولد تفاوت مزه ها را تمیز می دهند و مایعات شیرین را به مایعات شور ، تلخ ، ترش یا بی مزه ترجیح میدهند. پاسخ مشخص نوزاد به مایع شیرین ، حالتی شبیه لبخند ملایم است که گاه با لیس زدن بر لبها همراه میشود. محلول ترش ، باعث غنچه شدن لبها و چین افتادن بر بینی می شود. در پاسخ به محلول تلخ ، کودک شیرخواره برای نشان دادن بیزاری خود ، با لب و لوجه آویزان ، زبانش را بیرون می آورد.

نوزادان بوهای مختلف را نیز از هم تمیز میدهند. آنها سرشان را در جهت بوی خوش بر میگردانند ، و ضربان قلب و تنفس آنها به نشانه بذل توجه کاهش می یابد. بوهای آزارنده از قبیل بوی آمونیاک یا  تخ مرغ فاسد ، باعث می شود نوزادان سرشان را به طرف دیگری برگزدانند و ضربان قلب و سرعت تنفس آنها به نشانه پریشانی افزایش یابد. نوباوگان حتی قادر به تمیز تفاوت هایی جزیی بین بوها هستند. نوزاد فقط پس از چند روز شیرخوردن ، پیوسته سرش را به سوی دستمال آغشته به شیر مادر بر میگرداند و آن را به دستمال آغشته به شیر مادران دیگر ترجیح میدهد. فقط شیرخوارگانی که از سینه مادر تغذیه می شوند بوی مادرشان را تشخیص میدهند. وقتی به شیرخوارگانی که با شیشه شیر تغذیه میشوند ، امکان امتخاب بین بوی شیشه شیر و پستان مادر داده می شود ، دومی را انتخاب میکنند. بنابر این به نظر می رسد که نوعی رجحان فطری برای رایحه شیر مادر وجود دارد. به طور کلی توانایی تمیز بوها از لحاظ سازگاری اهمیت دارد و به نوباوگان کمک میکند از مواد آسیب زا اجتناب ورزند و از این راه بر احتمال بقای خود بیفزایند.

روانشناسی کودک

یادگیری و حافظه

زمانی تصور میشد که نوزادان نه میتوانند چیزی بیاموزند و نه چیزی به یاد بیاورند. البته این چنین نیست و در چند بررسی ، شواهدی درباره توانایی یادگیری و یاد آوری نوزادان به دست آمده است. در یکی از بررسی ها ، نوزادانی که فقط چند ساعت از عمرشان گذشته بود ، یاد گرفتند با شنیدنآهنگ موسیقی یا یا صدای زنگ اخبار ، سرشان را به سمت راس یا چپ بچرخانند. نوزادان فقط پس از چند کوشش آزمایشی در قبال نوشیدنی شیرین یادگرفتند بدون خطا سرشان را به سمت درست بچرخانند. سپس آزمایشگر موقعیت را وارونه کرد ، به نحوی که حالا نوزادان می بایستی در برابر شنیدن آهگ یا صدای زنگ ، سرشان را در جهت عکس آزمایش اول می چرخاندند. شیخوارگان به سرعت در این تکلیف جدید نیز مهارت پیدا کردند. نوزدان در سه ماهگی حافظه های خوبی دارند. در یک بررسی ، وقتی شی متحرک بالای گهواره نوزادان سه ماهه با ریسمانی به دست یا پای آنها بسته شد ، آنها به سرعت کشف کردند که کدام دست یا پایشان شی متحرک را به حرکت در می آورد. هشت رو بعد در همان موقعیت نوزادان توانستند به یاد آورند که کدام دست یا پای خود را به حرکت در آورده بودند.

پیشنهاد می کنیم بخوانید :   ۵ نکته در مورد رفتار با نوجوانان در سن بلوغ

شگفت تر آنکه شواهدی نیز حاکی از آن است که نوباوگان از تجربه های قبل از تولد خود در زهدان مادر چیزهایی را آموخته و به یاد می آورند. قبلا گفتیم که نوزادان صدای انسان را از صداهای دیگر تمیز داده ، آن را بر اصوات دیگر ترجیح می دهند. در آزمایشی ، نوباوگانی که چند روز از عمرشان می گذشت برای آنکه صدای گفت و گو یا آواز ضبط شده انسان را بشنوند ، یاد گرفتند که محکمتر به پستانک مک بزنند. ولی برای شنیدن صداهای غیرگفتاری یا صدای تازه چندان تمایلی به مک زدن نشان ندادند. نوزادان همچنین صدای ضربان قلب و صدای زنان را بر صدای مردان ، و صدای مادر خود را بر صدای زنان دیگر ترجیح میدهند ، ولی صدای پدر را بر صدای مردهای دیگر ترجیح میدهند. به نظر می رسد این ترجیح ها ریشه در تجربه های صوتی نوزادان در دوره پیش از تولد داشته باشد. برای مثال ، شنیده شدن صدای مادر در زهدانش ، ترجیح نوزداد را به شنیدن صدای مادرش در برابر صداهای دیگران تبیین میکند. شاید شگفت تر از همه شواهدی است حاکی از اینکه جنین در زهدان واقعا یاد میگیرد که بعضی از ویژگی های صوتی کلمات را تمیز دهد. طی آزمایش بسیار جالبی ، زنان در شش هفته آخر بارداری بخش هایی از یک کتاب قصه کودکان را با صدای بلند می خواندند. برای مثال بعضی از آنان بیست و هشت بند اول کتاب دکتر سوس به نام گربه در کلاه و بعضی دیگر بیست و هشت بند آخر همان قصه را با تغییر واژه های اسمی اصلی آن (سگ در مه ، به جای گربه در کلاه) با صدای بلند می خواندند. پیش از تولد ، هز نوزاد یکی از داستان ها را حمعا به مدت تقریبا سه ساعت و نیم شنیده بود.

دو یا سه روز پس از تولد ، به نوزادان فرصت داده شد به پستانک مخصوصی که به سیم دستگاه ضبط میزان مک زدن متصل بود مک بزنند. الگوی مک زدن نوزاد ، دستگاه پخش نوار قصه را روشن یا خاموش میکرد. یکی از الگوهای مک زدن موجب پخش همان قصه یی می شد که نوزاد پیش از تولد شنیده بود ؛ الگوی دیگری موجب پخش قصه یی می شد که نوزاد در دوره جنینی نشنیده بود. قصه برای بعضی نوزادان با صدای مادرش و برای برخی دیگر با صدای زنی نا آشنا پخش میشد. نوباوگان با میزان مک زدن خود نشان دادند که صدای مادر خود را بر صدای نا آشنا ترجیح میدهند. یافته عجیب این بود که آنها داستان آشنا را بر داستان نا آشنا ترجیح میدادند ، حتی وقتی هر دوقصه با صدای نا آشنا پخش میشد.

در مجموع پژوهش هایی که توصیف شد مخالف این دیدگاه است که جهان در نظر نوزاد انبوهی از سر و صدا یا شکل های بی معنا است یا اینکه کودک همانند لوح سفید نا نوشته پا به دنیا می نهد. واضح است که نوزاد به هنگام زادن ، آماده درک و یادگیری است.

دیدگاه خود را بنویسید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. موارد ضروری ستاره زده شده اند *